محصولی یافت نشد
شیمی درمانی چه تأثیری روی دهان و دندان دارد؟ عوارض و راه های مراقبت
مقالات

شیمی درمانی چه تأثیری روی دهان و دندان دارد؟ عوارض و راه های مراقبت

26 آبان 1405

شیمی درمانی چه تأثیری روی دهان و دندان دارد؟ عوارض و راه های مراقبت

شیمی درمانی یکی از روش‌های مهم درمان سرطان است که با از بین بردن سلول‌های سرطانی به کنترل بیماری کمک می‌کند. اما این درمان در کنار اثرات مثبتی که دارد، ممکن است عوارضی هم برای قسمت‌های مختلف بدن ایجاد کند. دهان و دندان هم از این قاعده مستثنا نیستند.

بعضی افراد در طول شیمی درمانی دچار زخم دهان می‌شوند، بعضی‌ها خشکی دهان یا تغییر حس چشایی را تجربه می‌کنند و حتی ممکن است لثه‌هایشان خونریزی کند. اما آیا شیمی درمانی باعث خراب شدن دندان‌ها می‌شود؟ آیا این عوارض دائمی هستند؟

در این مقاله بررسی می‌کنیم که شیمی درمانی چه تأثیری روی دهان و دندان دارد و چطور می‌توان از بروز مشکلات دهانی در این دوران جلوگیری کرد.

 

عناوین مقاله «شیمی درمانی چه تأثیری روی دهان و دندان دارد؟ عوارض و راه های مراقبت»:

  1. شیمی درمانی چه تأثیری روی دهان و دندان دارد؟ عوارض و راه های مراقبت
  2. شیمی درمانی چه تأثیری روی دهان و دندان دارد؟
  3. عوارض شیمی درمانی روی دهان و دندان در یک نگاه
  4. چگونه از دهان و دندان در دوران شیمی درمانی مراقبت کنیم؟
  5. آیا عوارض شیمی درمانی روی دندان دائمی است؟
  6. چه زمانی باید به دندانپزشک یا پزشک مراجعه کرد؟
  7. جمع‌بندی
  8. منابع علمی و معتبر

 

شیمی درمانی چه تأثیری روی دهان و دندان دارد؟ عوارض و راه های مراقبت

 

شیمی درمانی چه تأثیری روی دهان و دندان دارد؟

داروهای شیمی درمانی علاوه بر سلول‌های سرطانی، ممکن است روی سلول‌های سالمی که سرعت تقسیم بالایی دارند هم تأثیر بگذارند. سلول‌های پوشاننده داخل دهان و بافت لثه از جمله این سلول‌ها هستند.

از طرف دیگر، شیمی درمانی در بعضی افراد باعث کاهش گلبول‌های سفید و پلاکت‌های خون می‌شود. همین موضوع می‌تواند احتمال عفونت و خونریزی لثه را افزایش دهد.

مهم‌ترین عوارض شیمی درمانی روی دهان و دندان عبارت‌اند از:

 

1. زخم شدن دهان و التهاب مخاط (موکوزیت)

یکی از عوارض نسبتاً شایع شیمی درمانی، التهاب مخاط دهان یا موکوزیت است. در این حالت ممکن است داخل دهان قرمز، ملتهب و دردناک شود و زخم‌های کوچکی روی زبان، لثه یا سطح داخلی گونه‌ها به وجود بیاید.

این زخم‌ها گاهی آن‌قدر دردناک هستند که فرد برای غذا خوردن، نوشیدن آب یا حتی صحبت کردن دچار مشکل می‌شود.

 

2. خشکی دهان و کاهش بزاق

بزاق نقش مهمی در حفظ سلا‌مت دندان‌ها دارد. این مایع طبیعی به شست‌وشوی دهان، کنترل باکتری‌ها و محافظت از مینای دندان کمک می‌کند.

به همین دلیل، کاهش ترشح بزاق در دوران شیمی درمانی می‌تواند باعث تجمع باکتری ها و ایجاد بوی نامطبوع دهان شود. اگر با این مشکل رو به رو هستید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله 8 درمان خانگی بوی بد دهان؛ دلیل بوی بد دهان چیست؟ را مطالعه کنید تا با علت‌های ایجاد این مشکل و راهکارهای کاهش آن بیشتر آشنا شوید.

خشکی دهان ممکن است فقط به ساعات روز محدود نشود و بعضی افراد آن را هنگام خواب هم تجربه کنند. اگر کاهش بزاق باعث می‌شود شب‌ها با احساس تشنگی، چسبندگی دهان یا ناراحتی از خواب بیدار شوید، بهتر است با خشکی دهان شبانه چیست؟ علت و تأثیر آن بر کیفیت خواب هم آشنا شوید.

 

3. افزایش احتمال پوسیدگی دندان

شیمی درمانی لزوماً به‌طور مستقیم باعث پوسیدگی دندان نمی‌شود؛ اما عوارضی مثل خشکی دهان، تغییر عادت‌های غذایی و دشوار شدن رعایت بهداشت دهان می‌توانند شرایط را برای پوسیدگی فراهم کنند.

به همین دلیل، در دوران شیمی درمانی باید مراقبت از دندان‌ها جدی‌تر از قبل دنبال شود.

 

4. خونریزی و التهاب لثه

گاهی شیمی درمانی باعث کاهش تعداد پلاکت‌های خون می‌شود. پلاکت‌ها وظیفه کمک به انعقاد خون را بر عهده دارند؛ بنابراین کاهش آن‌ها می‌تواند احتمال خونریزی را بالا ببرد.

 

شیمی درمانی چه تأثیری روی دهان و دندان دارد؟ عوارض و راه های مراقبت

 

البته خونریزی لثه همیشه به دلیل شیمی درمانی یا کاهش پلاکت خون اتفاق نمی‌افتد. گاهی التهاب لثه، تجمع پلاک‌های میکروبی و حتی روش نادرست مسواک زدن هم می‌توانند باعث این مشکل شوند. اگر هنگام مسواک زدن با این وضعیت روبه‌رو می‌شوید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله 6 روش برای درمان خونریزی لثه هنگام مسواک زدن؛ علت خونریزی لثه چیست؟ را هم مطالعه کنید.

 

5. تغییر حس چشایی و طعم فلزی دهان

برخی بیماران در طول شیمی درمانی متوجه می‌شوند که مزه غذاها تغییر کرده است. ممکن است غذاها بی‌مزه، تلخ یا حتی دارای طعم فلزی به نظر برسند.

این مشکل می‌تواند اشتهای فرد را کاهش دهد و باعث شود غذا خوردن برای او لذت‌بخش نباشد.

 

6. افزایش احتمال عفونت‌های دهانی

کاهش گلبول‌های سفید خون در بعضی دوره‌های شیمی درمانی، قدرت دفاعی بدن را پایین می‌آورد. در نتیجه احتمال ابتلا به عفونت‌های قارچی، ویروسی و باکتریایی دهان افزایش پیدا می‌کند.

برای مثال، برفک دهان یکی از عفونت‌هایی است که ممکن است در این دوران دیده شود و معمولاً با لکه‌های سفید داخل دهان همراه است.

 

عوارض شیمی درمانی روی دهان و دندان در یک نگاه

عارضه علائم احتمالی دلیل ایجاد
موکوزیت دهان زخم، قرمزی و درد آسیب به سلول‌های مخاط دهان
خشکی دهان تشنگی و کاهش بزاق اختلال در عملکرد غدد بزاقی یا عوارض داروها
پوسیدگی دندان حساسیت و ایجاد حفره کاهش بزاق و افزایش عوامل پوسیدگی‌زا
خونریزی لثه خونریزی هنگام مسواک کاهش پلاکت یا التهاب لثه
تغییر حس چشایی طعم فلزی یا تلخی دهان تأثیر درمان بر حس چشایی
عفونت دهان لکه سفید، التهاب و درد کاهش قدرت سیستم ایمنی

 

چگونه از دهان و دندان در دوران شیمی درمانی مراقبت کنیم؟

اگر قرار است شیمی درمانی را شروع کنید یا در حال گذراندن دوره درمان هستید، رعایت چند نکته می‌تواند به کاهش عوارض دهانی کمک کند.

  • قبل از شروع شیمی درمانی به دندان‌پزشک مراجعه کنید: بهتر است مشکلاتی مثل پوسیدگی فعال، عفونت دندان و التهاب لثه پیش از شروع درمان بررسی شوند.
  • از مسواک نرم استفاده کنید: مسواک زدن ملایم و منظم به حفظ سلا‌مت دندان‌ها و لثه کمک می‌کند.
  • دهان را مرطوب نگه دارید: نوشیدن آب در طول روز و استفاده از محصولات جایگزین بزاق با توصیه پزشک می‌تواند خشکی دهان را کمتر کند.
  • از غذاهای تند و اسیدی دوری کنید: این غذاها ممکن است زخم‌های دهان را تحریک کنند.
  • از دهان‌شویه‌های الکلی استفاده نکنید: الکل می‌تواند خشکی و تحریک مخاط دهان را تشدید کند.
  • دهان خود را مرتب بررسی کنید: مشاهده زخم، لکه سفید، تورم یا خونریزی غیرعادی باید به پزشک اطلاع داده شود.

 

شیمی درمانی چه تأثیری روی دهان و دندان دارد؟ عوارض و راه های مراقبت

 

نکته مهم این است که در دوران شیمی درمانی، انجام درمان‌هایی مثل کشیدن دندان، جراحی لثه یا حتی جرم‌گیری باید با هماهنگی متخصص انکولوژی و دندان‌پزشک انجام شود؛ چون وضعیت گلبول‌های سفید و پلاکت‌ها در تصمیم‌گیری اهمیت دارد.

 

آیا عوارض شیمی درمانی روی دندان دائمی است؟

خیر. بسیاری از عوارض دهانی شیمی درمانی موقتی هستند و بعد از پایان درمان به‌تدریج کاهش پیدا می‌کنند.

برای مثال، زخم‌های دهان و تغییر حس چشایی در بسیاری از بیماران پس از اتمام درمان بهتر می‌شوند. با این حال، مدت زمان بهبودی به نوع دارو، دوز مصرفی، وضعیت سلا‌مت فرد و شرایط دهان و دندان او بستگی دارد.

البته نباید فراموش کرد که بعضی عوارض، به‌خصوص در افرادی که هم‌زمان پرتودرمانی ناحیه سر و گردن دریافت می‌کنند، ممکن است طولانی‌مدت یا حتی دائمی باشند. بنابراین نمی‌توان همه عوارض شیمی درمانی و پرتودرمانی را یکسان در نظر گرفت.

 

چه زمانی باید به دندانپزشک یا پزشک مراجعه کرد؟

اگر در طول شیمی درمانی با هرکدام از علائم زیر روبه‌رو شدید، موضوع را به تیم درمان اطلاع دهید:

  • زخم‌های شدید یا ماندگار داخل دهان
  • خونریزی غیرعادی لثه
  • لکه‌های سفید یا علائم عفونت دهان
  • درد شدید دندان یا لثه
  • خشکی شدید دهان و مشکل در بلع
  • ناتوانی در خوردن غذا یا نوشیدن مایعات

اگر تب 38 درجه سانتی‌گراد یا بالاتر دارید، به‌خصوص در زمان احتمال کاهش گلبول‌های سفید، فوراً با مرکز درمانی تماس بگیرید. تب در بیمار تحت شیمی درمانی می‌تواند نشانه یک وضعیت اورژانسی باشد.

 

جمع‌بندی

شیمی درمانی ممکن است عوارض مختلفی برای دهان و دندان ایجاد کند؛ از زخم و خشکی دهان گرفته تا خونریزی لثه، تغییر حس چشایی و افزایش احتمال عفونت. البته شدت این مشکلات در همه افراد یکسان نیست و به نوع داروی مصرفی و شرایط جسمی بیمار بستگی دارد.

خبر خوب این است که با مراجعه به دندان‌پزشک پیش از شروع درمان، رعایت بهداشت دهان و پیگیری علائم غیرعادی می‌توان بسیاری از این مشکلات را کنترل کرد. فراموش نکنید که مراقبت از دهان و دندان در دوران شیمی درمانی بخشی از روند درمان سرطان است، نه موضوعی فرعی.

مراقبت از سلا‌مت دهان و دندان، به‌خصوص در شرایطی مثل دوران شیمی درمانی، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. انتخاب یک مرکز دندانپزشکی مجهز و بهره‌مندی از خدمات تخصصی می‌تواند به تشخیص و درمان به‌موقع مشکلات دهان و دندان کمک کند. کلینیک دندانپزشکی دانا با ارائه خدمات متنوعی از جمله جراحی لثه در رشت، عصب کشی دندان در رشت، لیزر دندانپزشکی در رشت و سایر درمان‌های تخصصی، در زمینه سلا‌مت و درمان مشکلات دهان و دندان فعالیت می‌کند.

 

منابع علمی و معتبر

این مقاله توسط تیم تحریریه پزشکی کلینیک دندانپزشکی دانا و از منابع معتبر پزشکی در این حوزه تهیه شده است:

  1. JAMA Oncology – Taking Care of Your Mouth During Cancer Treatment (2026)
    مرور توصیه‌های مراقبت از دهان در طول درمان سرطان، منتشرشده در مارس 2026.
  2. National Cancer Institute (NCI) – Oral Complications of Cancer Therapies
    راهنمای علمی درباره عوارض دهانی شیمی درمانی و پرتودرمانی و روش‌های کنترل آن‌ها.
  3. American Dental Association (ADA) – Cancer Therapies and Dental Considerations
    اطلاعات تخصصی درباره تأثیر درمان‌های سرطان بر سلا‌مت دندان‌ها و لثه.
  4. National Institute of Dental and Craniofacial Research (NIDCR) – Oral Complications Related to Cancer Treatment
    راهنمای تخصصی درباره عوارض دهانی درمان سرطان و مراقبت‌های دندان‌پزشکی.
  5. MASCC/ISOO – Clinical Practice Statement (2025)
    راهنمای تخصصی درباره ارزیابی و مدیریت مشکلات دهان و دندان پیش از درمان بدخیمی‌های خونی و پیوند سلول‌های بنیادی.

در صورت منتشر شدن مطالب علمی جدید از منابع معتبر در این حوزه، این مقاله بروزرسانی خواهد شد.

تاریخ آخرین بازبینی و بروزرسانی محتوای این مقاله: آبان 1405 –  November 2026

این مطلب را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

سوالات متداول

شیمی درمانی همیشه به‌طور مستقیم باعث پوسیدگی نمی‌شود؛ اما خشکی دهان، کاهش بزاق و تغییر شرایط بهداشت دهان می‌توانند احتمال پوسیدگی را افزایش دهند.

لق شدن دندان از عوارض مستقیم و معمول شیمی درمانی نیست. با این حال، عفونت‌های لثه، بیماری‌های قبلی دهان و مشکلات شدید بافت‌های نگهدارنده دندان ممکن است باعث لق شدن دندان شوند و باید بررسی شوند.

در بعضی شرایط امکان کشیدن دندان وجود دارد، اما این کار باید با تأیید پزشک معالج و بررسی آزمایش خون، به‌خصوص تعداد نوتروفیل‌ها و پلاکت‌ها، انجام شود. انجام خودسرانه درمان‌های دندان‌پزشکی توصیه نمی‌شود.

رعایت بهداشت ملایم دهان، پرهیز از غذاهای تند و اسیدی و استفاده از محلول‌های شست‌وشوی مناسب می‌تواند کمک‌کننده باشد. اگر زخم‌ها دردناک یا شدید هستند، پزشک ممکن است درمان دارویی مخصوص تجویز کند.

زمان بهبودی مشخصی برای همه افراد وجود ندارد. بسیاری از زخم‌ها و تغییرات چشایی پس از پایان درمان بهتر می‌شوند، اما خشکی دهان یا برخی مشکلات دیگر ممکن است مدت بیشتری باقی بمانند.

خیر. در بیشتر موارد، مسواک زدن ملایم با مسواک نرم و خمیردندان حاوی فلوراید توصیه می‌شود. البته اگر پلاکت خون پایین باشد، لثه خونریزی کند یا زخم شدید وجود داشته باشد، روش مراقبت باید با نظر تیم درمان تنظیم شود.

0 دیدگاه ثبت شده است

هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید!