وقتی حرف از مراقبت از دهان و دندان میشه، ذهن بیشتر ما سریع میره سمت مسواک، نخ دندان یا دهانشویه. اما واقعیت اینه که یکی از مهمترین محافظهای دندونهامون همیشه کنارمون بوده؛ بدون اینکه حتی به وجودش فکر کنیم. اسمش بزاق دهانه.
شاید عجیب به نظر برسه، اما همین مایع شفافی که هر روز توی دهانمون تولید میشه، یکی از اصلیترین دلیلهای سالم موندن دندونها و لثههامونه. اگه فقط چند ساعت ترشحش کم بشه، خیلی زود متوجه تغییراتی مثل خشکی دهان، بوی بد یا حتی سخت شدن بلع غذا میشیم.
بزاق فقط دهان رو مرطوب نگه نمیداره. این مایع ساده، وظیفههای مهمی مثل مقابله با باکتریها، محافظت از مینای دندان، کمک به هضم غذا و حتی ترمیم زخمهای کوچیک داخل دهان رو بر عهده داره. به همین دلیله که متخصصهای سلامت دهان، بزاق دهان رو یکی از مهمترین خطهای دفاعی طبیعی بدن میدونن.
همچنین میتونی صفحه ایمپلنت دندان در رشت رو هم مشاهده کنی.
توی ادامه با هم بررسی میکنیم بزاق دقیقاً چه کارهایی انجام میده، چرا گاهی ترشحش کم میشه و برای حفظ سلامت غدد بزاقی چه کارهایی میشه انجام داد.
– عناوین وجود بزاق در دهان چه تاثیری دارد؟ 9 کاری که بزاق دهان برایمان میکند:
بزاق دقیقاً چیه؟
بزاق چطور از دندونها محافظت میکنه؟
خشکی دهان چیه؟
چرا ترشح بزاق کم میشه؟
چطور میشه ترشح بزاق رو بیشتر کرد؟
آیا بزاق میتونه نشونهای از بیماریها باشه؟
چند باور اشتباه درباره بزاق
جمعبندی
بزاق دهان مایعیه که توسط غدد بزاقی تولید میشه. شاید برات جالب باشه بدونی بدن یه فرد سالم توی طول شبانهروز به طور میانگین بین 800 میلیلیتر تا حدود یک و نیم لیتر بزاق تولید میکنه.
بیشتر حجم بزاق دهان رو آب تشکیل میده، اما بخش کوچیکی از اون سرشار از مواد معدنی، آنزیمها، پروتئینها، الکترولیتها و ترکیبات ضدباکتریه؛ موادی که هرکدوم نقش مهمی توی حفظ سلامت دهان دارن.
سه جفت غده بزاقی اصلی، یعنی غدد بناگوشی، زیر فکی و زیرزبانی، بخش عمده این مایع رو تولید میکنن. علاوه بر اون، صدها غده کوچیک هم توی سراسر دهان وجود دارن که بهصورت مداوم رطوبت دهان رو حفظ میکنن. به همین دلیله که حتی وقتی چیزی نمیخوریم، دهانمون کاملاً خشک نمیشه.
1. اولین سد دفاعی در برابر پوسیدگی:
هر بار که غذا یا نوشیدنی شیرین مصرف میکنیم، باکتریهای دهان شروع به تجزیه قندها میکنن و در نتیجه اسید تولید میشه. این اسیدها اگه مدت زیادی روی دندون بمونن، به مینای دندان آسیب میزنن و زمینه پوسیدگی رو فراهم میکنن.
دیگر مقالات مرتبط:
چرا داخل دندان ها دچار پوسیدگی می شوند؟؛ 7 راهکار برای جلوگیری از پوسیدگی داخل دندان ها
اینجاست که بزاق دهان وارد عمل میشه. این مایع به شکل طبیعی باقیمونده غذا رو از سطح دندونها میشوره، اسیدها رو رقیق میکنه، محیط دهان رو متعادل نگه میداره و مواد معدنی لازم برای ترمیم اولیه مینای دندان رو فراهم میکنه.
به همین دلیل افرادی که از خشکی دهان رنج میبرن، معمولاً بیشتر از بقیه با مشکل پوسیدگی دندان روبهرو میشن.
2. متعادل نگه داشتن اسیدیته دهان:
دهان ما توی طول روز بارها اسیدی و دوباره متعادل میشه. نوشابه، شیرینی، آبمیوههای ترش یا حتی بعضی غذاها میتونن pH دهان رو پایین بیارن.
بزاق دهان به کمک ترکیبات طبیعی مثل بیکربنات، این اسیدیته رو کنترل میکنه و اجازه نمیده محیط دهان برای مدت طولانی اسیدی بمونه. همین ویژگی ساده، یکی از مهمترین دلیلهای حفظ سلامت مینای دندونه.
3. کمک به ترمیم مینای دندان:
خیلیها فکر میکنن اگه مینای دندان آسیب ببینه، دیگه هیچ راه برگشتی وجود نداره. اما واقعیت اینه که توی مراحل اولیه، بدن میتونه تا حدی این آسیب رو جبران کنه.
مقالات مرتبط: بررسی 8 تکنیک قدیم و جدید در ترمیم مینای دندان
بزاق دهان حاوی کلسیم، فسفات و فلورایده؛ موادی که به برگردوندن مواد معدنی از دست رفته مینای دندان کمک میکنن. این فرایند که بهش «مینرالیزاسیون مجدد» گفته میشه، یکی از مکانیزمهای هوشمند بدن برای جلوگیری از پیشرفت پوسیدگیه.
4. کنترل باکتریهای دهان:
دهان محیطی کاملاً زندهست و میلیونها باکتری توی اون زندگی میکنن. البته همه این باکتریها مضر نیستن، اما اگه تعادلشون به هم بخوره، احتمال بروز بیماریهای دهان و لثه بیشتر میشه.
بزاق دهان حاوی ترکیباتی مثل لیزوزیم، لاکتوفرین، ایمونوگلوبولین A و پراکسیدازه که به کنترل رشد باکتریها، قارچها و حتی بعضی ویروسها کمک میکنن.
به زبان ساده، بزاق دهان مثل یه سیستم دفاعی طبیعی عمل میکنه که بدون اینکه متوجه باشیم، شبانهروز از دهانمون محافظت میکنه.
5. نقش بزاق در سلامت لثهها:
لثهها دائماً با غذا، باکتریها و عوامل مختلف در تماس هستن. اگه محیط دهان خشک بشه، احتمال التهاب، خونریزی و حتی زخمهای دهانی بیشتر میشه.
همچنین میتونی صفحه جراحی لثه در رشت رو هم مشاهده کنی.
بزاق دهان با مرطوب نگه داشتن بافتهای دهان و کم کردن تجمع میکروبها، به حفظ سلامت لثهها کمک میکنه. علاوه بر این، مواد موجود توی بزاق روند ترمیم زخمهای کوچیک داخل دهان رو هم سریعتر میکنن.
افرادی که از خشکی دهان رنج میبرن، معمولاً التهاب لثه، زخمهای دهانی و خونریزی لثه رو بیشتر تجربه میکنن.
6. راحتتر غذا خوردن:
احتمالاً برات پیش اومده که دهانت کاملاً خشک باشه و بخوای یه تکه نون یا بیسکویت بخوری. توی همچین شرایطی حتی بلع یه لقمه ساده هم سخت میشه.
بزاق دهان غذا رو نرم میکنه، لقمه رو برای عبور از مری آماده میکنه و اصطکاک بین غذا و بافتهای دهان رو کم میکنه. به همین خاطر افرادی که ترشح بزاقشون کمه، معمولاً موقع غذا خوردن احساس ناراحتی بیشتری دارن.
7. آغاز هضم غذا:
هضم غذا از همون لحظهای شروع میشه که اولین لقمه وارد دهان میشه.
آنزیم آمیلاز موجود توی بزاق دهان، نشاسته رو تجزیه میکنه و آنزیم لیپاز هم توی هضم اولیه چربیها نقش داره. شاید سهم اصلی هضم بر عهده معده و روده باشه، اما بدون این مرحله اولیه، روند هضم به اندازه کافی مؤثر نخواهد بود.
8. کمک به صحبت کردن:
شاید تا حالا به این موضوع فکر نکرده باشی، اما بزاق حتی روی صحبت کردن هم تأثیر داره.
وقتی دهان خشک باشه، زبان بهسختی روی دندونها و کام حرکت میکنه و تلفظ بعضی کلمهها سخت میشه. به همین دلیل افرادی که دچار خشکی دهان هستن، گاهی احساس میکنن موقع حرف زدن زبانشون گیر میکنه یا زود خسته میشن.
9. حفظ حس چشایی:
برای اینکه طعم غذا رو احساس کنیم، مولکولهای اون باید اول توی بزاق حل بشن و بعد به گیرندههای چشایی برسن.
به همین دلیل کم شدن ترشح بزاق میتونه باعث بشه غذاها بیمزه یا کمطعم به نظر برسن. خیلی از افرادی که خشکی دهان دارن، دقیقاً همین تغییر رو تجربه میکنن.
خشکی دهان یا «زروستومیا» زمانی اتفاق میفته که غدد بزاقی نتونن بزاق کافی تولید کنن. این مشکل ممکنه موقتی باشه یا برای مدت طولانی ادامه پیدا کنه و کیفیت زندگی فرد رو تحت تأثیر قرار بده.
اگه همیشه احساس تشنگی میکنی، دهانت چسبندهست، بوی بد دهان داری، موقع حرف زدن یا بلع غذا دچار مشکل میشی یا مدام زخمهای دهانی و پوسیدگی دندان رو تجربه میکنی، بهتره این موضوع رو جدی بگیری.
دلایل مختلفی میتونن باعث کم شدن بزاق بشن. افزایش سن، مصرف بعضی داروهای ضدافسردگی، ضدحساسیت یا داروهای فشار خون، دیابت کنترلنشده، پرتودرمانی ناحیه سر و گردن، کمآبی بدن، استرس، اضطراب، مصرف دخانیات و بعضی بیماریها مثل سندرم شوگرن از مهمترین عوامل هستن.
اگه خشکی دهان برای مدت طولانی ادامه پیدا کنه، مراجعه به پزشک یا دندانپزشک بهترین راه برای پیدا کردن علت اصلیه.
خوشبختانه چند راهکار ساده میتونه به بهتر شدن این وضعیت کمک کنه.
اول از همه، توی طول روز آب کافی بنوش. حتی کمآبی خفیف هم میتونه ترشح بزاق رو کم کنه. جویدن آدامس بدون قند، بهخصوص آدامسهای حاوی زایلیتول، غدد بزاقی رو تحریک میکنه و باعث بیشتر شدن ترشح بزاق میشه.
اگه مصرف قهوه، نوشابههای انرژیزا یا سایر نوشیدنیهای کافئیندار زیاده، بهتره توی مصرفشون تعادل رو رعایت کنی؛ چون ممکنه خشکی دهان رو بیشتر کنن.
ترک سیگار هم یکی از مؤثرترین کارهاییه که نهتنها به بیشتر شدن سلامت دهان کمک میکنه، بلکه خطر بیماریهای لثه و پوسیدگی دندان رو هم کمتر میکنه.
اگه شبها با دهان خشک از خواب بیدار میشی، استفاده از دستگاه بخور میتونه تا حدی این مشکل رو کمتر کنه.
و البته، وقتی بزاق کمتر از حد طبیعی ترشح میشه، اهمیت مسواک زدن، نخ دندان کشیدن و مراجعه منظم به دندانپزشک بیشتر از همیشه میشه.
جالبه بدونی امروزه بزاق فقط برای حفظ سلامت دهان اهمیت نداره. توی سالهای اخیر، پژوهشگرها از نمونه بزاق برای بررسی بعضی بیماریها هم استفاده میکنن.
مقالات مرتبط:
سرطان دهان را با آب دهان تشخیص دهید! مقایسه روش سنتی بیوپسی با تشخیص بزاقی جدید
برای مثال، توی بعضی شرایط میشه از بزاق برای بررسی بعضی عفونتهای ویروسی، اندازهگیری بعضی هورمونها، تشخیص نشانگرهای التهابی یا حتی کمک به شناسایی بعضی بیماریهای ژنتیکی استفاده کرد. به همین دلیل، بزاق توی پزشکی مدرن جایگاه ویژهای پیدا کرده.
بعضیها فکر میکنن بزاق فقط موقع غذا خوردن تولید میشه، در حالی که غدد بزاقی تقریباً تمام شبانهروز فعال هستن.
یه باور اشتباه دیگه هم اینه که خشکی دهان بخشی طبیعی از افزایش سنه. واقعیت اینه که معمولاً افزایش سن بهتنهایی باعث این مشکل نمیشه و توی بیشتر موارد، مصرف داروها یا بیماریهای زمینهای نقش اصلی رو دارن.
بزاق شاید ساده به نظر برسه، اما یکی از ارزشمندترین سیستمهای دفاعی بدنه. این مایع بدون اینکه متوجه باشیم، هر روز از دندونها، لثهها و بافتهای دهان محافظت میکنه؛ اسیدها رو خنثی میکنه، باکتریها رو کنترل میکنه، به ترمیم مینای دندان کمک میکنه، هضم غذا رو شروع میکنه و حتی توی صحبت کردن و حس چشایی هم نقش داره.
به همین دلیل، اگه مدتیه احساس خشکی دهان داری، بهتره نادیدهش نگیری. گاهی همین علامت ساده میتونه زنگ هشداری باشه که بدن برای مراقبت بیشتر از سلامت دهان بهت میده.
کلینیک دندانپزشکی دانا با ارائه مشاوره تخصصی و بررسی کامل وضعیت دهان و دندان، بهتون کمک میکنه تا بهترین تصمیم رو برای سلامت و زیبایی دندان ها بگیری.
همچنین دیگر خدمات تخصصی کلینیک دانا:
تو تا حالا خشکی دهان رو تجربه کردی؟ به نظرت قبل از خوندن این مطلب، میدونستی بزاق تا این اندازه برای سلامت دهان و دندون اهمیت داره؟ تجربهات رو با ما به اشتراک بذار.
برای مشاوره و ارتباط با کارشناسان کلینیک دندان پزشکی دانا میتوانید با شماره زیر تماس بگیرید:
کسانی که به دنبال این مقاله بوده اند، این عناوین رو هم جستجو کرده اند:
فواید بزاق دهان برای پوست
چه چیزی بزاق دهان را زیاد میکند
مضرات بزاق دهان
مایعی که در دهان ترشح میشود چه نام دارد و کار آن چیست علوم چهارم
خاصیت بزاق دهان در طب سنتی
کار بزاق دهان چیست علوم چهارم
بزاق دهان دارای چیست علوم هفتم
چه چیزی بزاق دهان را کم میکند
مطالب منتخب سردبیر
ساعت کاری:
شنبه تا چهارشنبه : 8:30 صبح تا 20:00 شب ، پنجشنبه: 8:30 صبح تا 15:00 عصر
0 دیدگاه ثبت شده است
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید!